Penduka: een verslag

 

Met een busrit van zeker 24 uur zijn we ook onze laatste landsgrens overgestoken. Waar Zuid-Afrika en Namibië tot 1990 nog één land waren (Namibië was een kolonie van Zuid-Afrika), betekend deze grens voor ons toch een belangrijke overgang. Waar Zuid-Afrika bij vlagen erg Europees aandeed, komen we in Namibië weer meer terecht in het Afrika dat we gewend zijn.

Namibië is illustratief voor de diversiteit tussen de verschillende staten in Afrika. Net als veel andere landen in zuidelijk Afrika, maar in tegenstelling tot landen in Midden- en Noord-Afrika, zit Namibië economisch in de lift. Dat het algemene welvaartspeil hier hoger ligt dan in andere landen merken we ook wanneer we ons op woensdagochtend richting het project begeven. Penduka, een maatschappij-breed ontwikkelingsproject in Katutara, bevind zich 10 minuten buiten het centrum van de hoofdstad Windhoek. De township van Katutara is echter verder ontwikkelt dan veel buitenwijken van steden die we de afgelopen 5 maanden bezocht hebben. De mensen in Katutara leven absoluut niet zonder problemen, zo leren we later, maar de algehele standaard lijkt relatief gezien hoger te liggen dan in andere landen. Tijdens ons bezoek aan Penduka zal deze waarneming nog vaker blijken.

 

S'ochtends worden we ontvangen door Christien Roos. Christien komt al ruim 30 jaar in Namibië, heeft Penduka mede opgericht en vanaf de grond opgebouwd. Het project kent een lange historie.

Voordat in 1992 Penduka daadwerkelijk werd opgericht werkte Christien al een behoorlijke tijd in Namibië. Als 20 jarige ergotherapeut reisde ze vol energie en idealen naar Afrika, om er voorlopig niet meer weg te gaan. Tijdens haar eerste baan bij een organisatie die in Namibië werkt met mensen met een beperking, deed ze belangrijke ervaringen op. De vrouwen die hier behandeld werden vertoonde steeds een zelfde beeld: weinig of geen scholing, daardoor weinig kans op een baan en een beperking die deze kansen nog verder deed verkleinen. Na vijf jaar bij deze organisatie kreeg Christien zo een steeds duidelijker beeld van het soort werk waar ze in verder wilde. Het bieden van een framework waarbinnen deze groep vrouwen bepaalde skills werd aangeleerd en waarmee ze zo voor zichzelf een inkomen konden verwerven.

Een tijd lang mocht Christien dit werk doen voor de lokale overheid. Hier kreeg men na verloop van tijd echter het gevoel meer voor het imago van de burgemeester te werken dan voor de empowerment van de vrouwen. Christien besloot voor zichzelf te beginnen, grotendeels met het team waarmee ze bij de gemeente werkte. Penduka (dat 'Word wakker' betekend) werd opgericht en heel kleinschalig werd er op een aantal boerderijen begonnen met het geven van trainingen. Via familie in Nederland werd er ondertussen 10.000 gulden ingezameld, voldoende om de organisatie op te starten. Men schafte een auto, een pand en enkele machines aan en begon met de verkoop van geborduurden dekens. Stapje voor stapje werd Penduka groter. Het programma werd uitgebreid, de trainingen werden uitgebouwd en er kwam steun van de Noorse ambassade. Met deze investeringen konden er nieuwe machines worden aangeschaft en full-time salarissen worden betaald aan de vrouwen.

In 1992 verkaste Penduka naar Brakwater, een geweldige locatie vol mogelijkheden, waar de organisatie hard groeide. Vier jaar later vestigde Penduka zich op de huidige locatie, op de voormalige grond van een Duitse Yacht Club. Nu, in 2015, staat Penduka op het punt de grond officieel over te nemen van de lokale overheid. Een nieuwe grote stap in een lange geschiedenis.

 

Inmiddels is Penduka uitgegroeid tot een omvangrijk, breed project dat veel impact heeft in de community van Katurara. Tijdens de rondgang over het prachtige complex aan de rand van de Goreangab-dam, zien we hoe divers de werkzaamheden van Penduka zijn. Het merk Penduka kent een enorme collectie textiel-producten die door de vrouwen van Katatura met de hand geproduceerd worden. Daarnaast worden er ook allerlei soorten handgemaakte sieraden ontworpen. Voor deze productie, die honderden vrouwen in Katatura aan een inkomen helpt, levert Penduka de grondstoffen en de training. Uit de verkoop worden de salarissen van de vrouwen van Katatura betaald. Los van de productenlijn is er bovendien Penduka hospitality. Op het prachtige complex zijn hutten, huisjes en dorms waar toeristen uit Windhoek een prachtige plek hebben om volledig verzorgd een tijd door te brengen. Ook de housekeeping, het restaurant en de services die hier voor nodig zijn houden tientallen mensen aan het werk. Ten slotte heeft Penduka ook een medische tak, die honderden HIV/AIDS- en tuberculose-patiënten behandeld, nazorg biedt om aan te sterken en die vervolgens mensen in hun verdere levensonderhoud kan laten voorzien door een baan binnen Penduka. De medische tak wordt onafhankelijk gefinancierd door het World Fund, en zal binnenkort wellicht afgesplitst worden van Penduka. Desalniettemin is het indrukwekkend hoeveel verschillende takken er onder het project vallen.

 

Penduka heeft een aantal hele sterke punten die haar een bijzonder project maken. Ten eerste zorgt de brede opzet ervoor dat men niet slechts op één paard wed, wat het project als geheel stabieler maakt. Daarnaast wordt Penduka zoveel mogelijk neergezet als een 'trust', wat inhoudt dat uiteindelijk de locale community het project zoveel mogelijk runt, onafhankelijk van inmenging van buitenaf. Als oprichtster speelt Christien absoluut een belangrijke rol in het reilen en zeilen van de organisatie, maar de locals worden zoveel mogelijk empowered om zelfstandig het project te runnen. Penduka belongs to the people, zeggen ze hier. Veelzeggend in dit opzicht is dat Christien zelf niet eens in het bestuur van Penduka zit, maar slechts de rol van adviseur heeft. Vervolgens heeft Penduka een heel belangrijke voorsprong op veel ontwikkelingsprojecten: er wordt geld verdiend. De producten en diensten die Penduka produceert zorgen ervoor dat de organisatie een stabiele financiële basis heeft om op te bouwen. Daarmee is men niet constant afhankelijk van onzekere giften en donaties. Geld verdienen wordt vaak gezien als een vies woord in de development-sector, maar de realiteit is dat een stabiele income-generation vaak de basis is voor succesvolle sociale ontwikkeling. Het voordeel dat Penduka hierbij ten slotte ook nog heeft, is dat er volop groei-mogelijkheden zijn. Er is veel vraag naar de producten en er worden op verschillende plekken in de wereld nieuwe markten aangeboord, onder andere in Azië. Daarnaast zit er enorme potentie in hospitality-afdeling. Wanneer Penduka er in slaagt meer mensen naar haar complex te trekken en een naam te creëren, zit hier nog heel veel groei.

 

Natuurlijk zijn er ook voor Penduka nog uitdagingen. Continuïteit is er altijd één, en er zal altijd een variatie zitten in de vraag naar de producten. Ook voor de hospitality-afdeling is het een grote uitdaging om op een constant niveau meer mensen naar het complex te krijgen. Ten slotte is het voor de lange termijn natuurlijk belangrijk dat het bestuur van de organisatie in goede handen blijft. Wanneer we met Christien overleggen wat In2Afrika voor Penuka zou kunnen betekenen blijkt dat Penduka ook hier duidelijke plannen voor heeft gemaakt, met een sterke visie richting de toekomst.

 

Penduka is aan het eind van onze reis een project dat een uiterste laat zien. Penduka is een ontwikkelingsproject dat goed past in In2Afrika's filosofie van kleinschalige, lokale ontwikkeling, maar is duidelijk verder gevorderd dan andere projecten die we hebben meegemaakt. Het project laat zien hoe een goede, stabiele economische basis je een heel eind brengt. Op het hoogtepunt werden er meer dan 600 vrouwen uit Katurara aan een inkomen geholpen, full-time of deeltijd. Tegelijkertijd laat Penduka ook zien dat ontwikkelingswerk nooit klaar is. Een succesvol project loopt weer tegen zijn eigen problemen aan. Mensen wennen aan een bepaalde successen en aan een bepaalde luxe, dus iedereen moet scherp gehouden worden. Vervolgens is succesvol worden een ding, maar succesvol blijven een heel andere zaak. Voor Penduka is het dus de uitdaging om de hoge standaard die er op dit moment bestaat vast te houden en waar mogelijk uit te breiden. Voor dit laatste zien wij in ieder geval genoeg perspectief.

 

Misschien dus een belangrijke les bij ons laatste project. Met een ontwikkelingsproject ben je nooit klaar, je werkt niet toe naar een einddoel. Bovendien moet er een bepaalde spanning zijn, wanneer de omstandigheden te comfortabel worden vervalt men ook hier snel in gemakzucht. Aan uitdagingen is er hier gelukkig nooit een gebrek.