Ushamwari: een verslag

 

Op woensdagmorgen verlaten we Harare, de hoofdstad van Zimbabwe. De komende drie dagen verruilen we het stadse leven voor een avontuur in een gebied dat toch redelijk de 'middle of nowhere' te noemen valt. In drie uur bereiken we Mvuma, een plaatsje gelegen ten zuidwesten van Harare. Van hier rijden we nog drie kwartier naar wat men het Chaka Business Center noemt, maar niet meer blijkt te zijn dan een tankstation en wat Zimbabwaanse eettentjes. Hier worden we opgehaald door Celestino, die ons in nog eens 45 minuten over een onverharde weg brengt naar waar we zijn moeten: St Theresa's Hospital.

In de jaren '60 van de vorige eeuw stichtte een groep Duitse Dominicanen hier een ziekenhuis, om de lokale bevolking van de noodzakelijke gezondheidszorg te kunnen voorzien. Vandaag de dag staat hier nog steeds dit ziekenhuis, tegenwoordig met 188 bedden, een catchment-area van zo'n 26.000 mensen en een school voor verpleegkundigen waar 60 studenten vanuit heel het land een driejarige opleiding volgen. Het ziekenhuis en de school worden omringt door de huizen van alle ziekenhuismedewerkers en hun familie. Dit alles tezamen maakt St Theresa's het hart van de gemeenschap in Charandure. 

  

Sinds 2012 zijn enkele stafleden van het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis (OLVG) uit Amsterdaam betrokken bij drie ziekenhuizen in Zimbabwe, die aangestuurd worden door de Dominican Sisters, vanuit Harare. In Zimbabwe raakte de mensen van het OLVG naar eigen zeggen diep onder de indruk van de toewijding en veerkracht van de artsen en verpleegkundigen die zoveel werk verzetten met relatief beperkte middelen. Ook zagen zij in Zimbabwe een land met een enorme potentie, maar eveneens een land dat door een slecht imago 'vergeten' dreigt te worden. Zij richtten daarom een stichting op, die Ushamwari werd genoemd. 'Ushamwari' betekend vriendschap, en staat voor de 'vriendschap' tussen Zimbabwe en het OLVG. Met stichting Ushamwari ondersteunt het OLVG haar Zimbabwaanse collega's. Kleinschalig en met structurele projecten. Een van de drie Zimbabwaanse ziekenhuizen is het St Theresa's, waar wij de komende dagen mogen verblijven.

 

Op woensdagmiddag, vlak na onze aankomst, krijgen we een rondleiding door het ziekenhuis en de school voor verpleegkundigen, van twee derdejaars studenten aan diezelfde school. Stap voor stap gaan ze met ons alle afdelingen af. Op de kraamafdeling vinden we alles dat we in Nederland ook zien: een kraamkamer, couveuses en moeders met pasgeboren zuigelingen.

Ook op de andere afdelingen vinden we niets dat vreemd zou zijn aan een Nederlands ziekenhuis. Mensen herstellen van een operatie, de kinderafdeling zit vol vrolijke kleine Zimbabwanen en gangen van het ziekenhuis worden bevolkt door de studenten van de school voor verpleegkundigen. Wel zien we dat de ziektebeelden zich natuurlijk net even anders voordoen in dit deel van de wereld. We ontmoeten mensen met confidential diagnosis (aids-patiënten in vergevorderde stadia van de ziekte), we zien een aantal tuberculosepatiënten en doordat de levensverwachting in Zimbabwe zo rond de veertig jaren ligt is het op de geriatrie afdeling een stuk rustiger dan in Nederland.

 

De afgelopen maanden hebben wij geleerd dat je nooit zomaar een vergelijking kunt trekken tussen Afrika en ons eigen Nederland. Ook in het geval van het St. Theresa's ziekenhuis is dit het geval. Op het eerste gezicht lijken de middelen in St Theresa's vooral beperkt. Op dit moment beschikt het ziekenhuis slechts over één enkele arts. In de couveuses worden de te licht geboren baby's met een straalkachel verwarmd, omdat de couveuse zelf eigenlijk niet meer werkt. Soms schiet er zomaar een verdwaalde kat door de gangen van het ziekenhuis. Maar dit zijn de middelen waar een ruraal ziekenhuis in Zimbabwe mee moet werken. En laten we even voorop stellen: werken dat doen ze hier, keihard!

Wie verder kijkt die ziet dat er in St Theresa's ontzettend veel gedaan wordt met beperkte middelen. Het ziekenhuis werkt met een ontzettend slim en 'hands on' home-based care programma, waarbij men met vooruitgeschoven posten, de 'clinics' in het zorggebied ontzettend veel voorwerk kan verrichten. St Theresa's zorgt op deze manier niet alleen voor behandeling wanneer iemand uiteindelijk in het ziekenhuis beland, maar probeert problemen als HIV/aids en nu ook diabetes bij de wortels aan de pakken. St Theresa's en haar home-based care fungeren daarbij ook als platform voor allerlei opzetjes vanuit de gemeenschap. Er zijn supportgroups voor mensen die HIV-besmet zijn en er ontstaan projectgroepen waarin mensen gezamenlijk tuinieren, naaien en crafts leren maken. St Theresa's fungeert op die manier dus zoals gezegd als hart van de lokale gemeenschap.

Bovendien wordt er door St Theresa's met allerlei voorzieningen ingespeeld op de issues waar een ruraal ziekenhuis tegenaan loopt, op een slimme, authentieke manier. Een hoogzwangere vrouw kan zonder vervoersmiddel geen 25 kilometer overbruggen wanneer de baby plots komt. In St Theresa's kunnen vrouwen die tegen de negen maanden aanzitten daarom blijven slapen op een speciale afdeling van het ziekenhuis. Hier kunnen ze helemaal hun eigen dag indelen samen met de andere zwangere dames, maar dan veilig vlakbij het ziekenhuis.

Aan de staf zal het bovendien niet liggen. Het opleidingsniveau van de verpleegstersschool ligt enorm hoog. Vanuit heel het land volgen mannen en vrouwen hier hun driejarige opleiding, onder strikte supervisie van headteacher Janet Gumbo, die fungeert als onze contactpersoon binnen St Theresa's. “We hebben al jarenlang een slagingspercentage van 100%” vertelt Janet. “Voor minder werken we ook niet. We stomen de leerlingen ieder jaar klaar voor het overgangsexamens. Ze draaien bovendien mee in het ziekenhuis om praktijkervaring op te doen. Na drie jaar zijn ze klaar om aan de slag te gaan, daar zorgen we hier echt wel voor.”

 

De mensen van het OLVG raakten geïnspireerd door de moraal en werklust in Zimbabwe. Bij dit keiharde werken wil stichting Ushamwari ondersteunen, met het stap voor stap verbeteren van de middelen waarmee gewerkt moet worden. Het investeert daarom steeds in kleinschalige samenwerkingsprojecten. Door het verschaffen van computers en een verbeterde internetverbinding kan er nu gebruik gemaakt worden van online consultancy met de artsen van het OLVG. Bovendien werd er ondersteunt bij de aanpak van diabetes, hetgeen in Zimbabwe een opkomend fenomeen is. Door het verschaffen van de noodzakelijke kennis en middelen (bloedsuikermeters) door het OLVG kan St Theresa's nu in hun home based-care programma diabetespatiënten veel eerder identificeren en beter behandelen. Er is een uitwisselingsprogramma, waarbij de Zimbabwaanse staf het OLVG bezoekt en er Nederlandse artsen en studenten naar Zimbabwe afreizen voor bijvoorbeeld onderzoek. Ten slotte zijn er plannen voor het ondersteunen van een project waarbij een testprogramma voor het identificeren van kanker wordt opgezet.

 

Iedere dag begint in St Theresa's met een assembly, waarbij zowel de staf als de studenten zich verzamelen voor een gezamenlijk gebed. Het gebed wordt prachtig meerstemmig gezongen door de werknemers van St. Theresa's. Een magisch moment waaraan ook wij met In2Afrika mogen deelnemen. Het verbeeld een sterk gevoel van saamhorigheid, dat wij bij iedereen in het ziekenhuis aantreffen. Het geloof is een sterke basis, ook voor de vriendschap tussen St Theresa's en het OLVG. De benodigde kennis en vooral inventiviteit is daarnaast absoluut aanwezig. Het enige dat soms lijkt te ontbreken, zijn simpelweg de middelen om de vele plannen en verbeteringen uit te voeren. Wij geven een voorbeeld.

Een volgende project dat binnen het ziekenhuis is ontwikkeld, is de 'solar cooker'. Doordat de energievoorziening in Zimbabwe op zijn zachtst gezegd erg onzeker is, vertrouwd de rurale bevolking op wat de omgeving haar geeft. Hele stukken bos gaan er dus aan en worden gebruikt als firewood. Ecologisch gezien een zeer slechte oplossing, maar voor de mensen in Zimbabwe een noodzakelijke. Een energiebron die in Zimbabwe echter wel in ruime mate voor handen is, is de zon! Het ziekenhuis besloot dat het hier op in moest spelen en schakelde het Duitse 'Technik ohne Grenzen' in. Samen werd de solar cooker ontwikkeld, een simpele constructie van lokale materialen waarbij d.m.v. een glasplaat en weerkaatsend aluminiumfolie genoeg hitte wordt opgewekt om eten te koken en water te verwarmen. De lokale gemeenschap wordt geleerd om de cooker te construeren en waar nodig te repareren, zodat men er volledig zelf mee aan de slag kan. Productiekosten: 90 dollar. Op een innovatiebeurs in Harare kreeg het project zelfs een eervolle vermelding, Maar wonder boven wonder kwamen er geen investeerders. De Zimbabwanen profiteren niet bepaald van de reputatie die hun land op dit moment heeft. Terwijl een nuttigere investering bijna niet bestaat. De kennis, materialen, en juiste mensen zijn allemaal al aanwezig.

 

Een organisatie als Ushamwari kan in deze situatie verschrikkelijk nuttig werk doen. Zij hebben de moeite genomen zich te verdiepen in Zimbabwe en verder te kijken dan het beeld dat er over dit land heerst. Men ziet mensen met verschrikkelijk veel potentie, motivatie en kunde. Een klein duwtje in de rug is het enige dat er vaak nodig is. Stichting Ushamwari kan deze steun bieden, en ook wij hopen met In2Afrika hieraan bij te kunnen dragen, door op zoek te gaan naar Nederlandse investeerders in solar oplossingen!