Waste Pickers Alliance Uganda: een verslag

 

Wat voor de een gewoonweg rotzooi is, betekend voor de ander letterlijk zijn leven. 'Afval is het nieuwe goud' is een veelgehoorde slogan in Nederland. Voor veel leden van de Waste Pickers Alliance slaat dit de spijker op z'n kop. De waste-business is een sector waarin veel mensen werken die echt nergens anders meer aan de bak kunnen. “Vanwege het stigma komen veel HIV-besmette mensen nergens meer aan een baan”, vertelt Ali Kigongo, oprichter van de Alliance. “Zij kunnen vaak alleen nog als waste picker aan de slag”. Waar een waste picker voorheen zelfstandig en onder erbarmelijke omstandigheden wat bruikbaar afval bij elkaar schraapte en dit tegen 'peanuts' verkocht aan tussenhandelaren, probeert de Waste Pickers Alliance te vechten voor de rechten van de waste pickers. Helaas zeker niet tot genoegen van iedereen.

“In Uganda is de afval-business gemonopoliseerd”, vertelt Ali. “Sinds de afvalverzameling sinds 2004 gereguleerd werd, is er een monopolie ontstaan waarbij één of een aantal grote afvalbedrijven de sector beheersen, en onder een hoedje met de overheid de prijzen en regels bepalen”. Deze bedrijven zijn allerminst geïnteresseerd in de rechten van de afvalwerkers. Het enige belang waaraan gehecht wordt is zo goedkoop mogelijke arbeidskrachten hebben, waarbij een groep laag op de sociale ladder gewoonweg wordt uitgebuit door het grote geld. Hierbij wordt gebruik gemaakt van het stigma dat rust op de HIV/AIDS besmette Ugandees.

 

Zelf werkte Ali Kigongo en zijn partner Ronald Mukinaya ook bij de grote afvalconcerns. Zij realiseerden zich echter dat er iets moest veranderen in de omstandigheden van de afvalwerkers. Kigongo gaf in de beginperiode anoniem strategisch advies aan een unie voor afvalwerkers die Mukinaya  opgericht had. Dat dit hen beiden niet in dank werd afgenomen door hun werkgevers, bleek al snel. Mukinaya  werd ontslagen en toen na een tijdje Kigongo ook door zijn werkgever ontmaskerd werd als adviseur van de unie, kon ook hij vertrekken. “Ik was altijd bang om mijn baan te verliezen”, verteld Kigongo. “Maar nu ik ontslagen was, wilde ik me ook volledig storten op de rechten van de afvalwerkers”. Met een Deense zakenman richtte Kigongo later Great Wastes op, een onderneming die op een meer duurzame manier concurrentie moest gaan bieden aan de grote afvalconcerns in Uganda. Hieronder werd ook de Waste Pickers Alliance gevormd, een soort van vakbond, belangenvereniging die strijdt voor de (arbeids)rechten van de Waste Pickers in Uganda.

 

De Alliance werd erg actief, en kreeg een periode lang een hoop voor elkaar. Hogere salarissen en prijzen voor het verzamelde afval, vastgestelde werktijden en rustpauzes voor de werkers werden gerealiseerd. Ook werd er met behulp van externe financiers een hoop materiaal voor de werkers geregeld: afvalcontainers, gereedschap, maar ook laarzen en handschoenen om hen te beschermen tegen hun vuile werkomgeving. De alliance schrok niet terug voor meer ingrijpende middelen om haar doelen te bereiken. Kigongo verteld onder andere vol trots over een succesvolle staking van Waste Workers die Ronald organiseerde. Al snel werd de impact van het werk van de Alliance op grotere schaal merkbaar. Dit kwam onder andere dat er veel media-aandacht voor hun werk was in binnen- en zelfs buitenland. De mannen laten ons vol trots de krantenartikelen zien die destijds gepubliceerd werden. “Opeens hadden wij als Waste-workers een stem”, verteld Ali Bulega, hoofd van alle Waste Workers van de Alliance.

 

Het succes van de WPA werd echter ook opgemerkt door de concurrentie, en men werd op zijn zachtst gezegd niet vrolijk van het werk van de Alliance. Er werd een laster-campagne gestart tegen onder andere Kigongo, waarbij hij voor verschillende niet bestaande zaken voor het gerecht gedaagd werd. Ook werden er nep-artikelen over de Alliance in de krant geplaatst om haar reputatie te schaden. De Alliance bleek niet in staat het hoofd te bieden tegen het politieke geweld van de grote reuzen in de branche. Terwijl de WPA bezig was met het opzetten van een 'collection-center', een plek waar Waste Pickers konden rusten, een bad konden nemen, en hun plastic konden wassen en verkopen, hield de financiële steun vanuit Denemarken op. Dit was, samen met de onophoudelijke stroom aan tegenwerking vanuit de concurrentie, een zware klap voor de Alliance. Opeens was er geen geld meer op de meest basale kosten als huur te betalen.

 

De werkzaamheden van de Alliance staan op dit moment dan ook op een laag pitje. Doordat de grote afvalbedrijven de Great Wastes nergens in de stad meer toelaten om afval te verzamelen, zijn de Waste Pickers veroordeeld tot het werk in de sloppenwijken aan de randen van Kampala. Boardmember Ronald neemt ons mee naar een van de slums, waar we met eigen ogen het werk van een waste worker kunnen aanschouwen. Zeker in de sloppenwijken zijn de omstandigheden zwaar, en leven veel mensen bijna in hun eigen afval. Met beperkte middelen proberen de werkers het waardevolle afval uit de enorme vuilnisbelt te vissen, waar de rest van de berg zelfstandig moet vergaan of wordt verbrand.

 

De Alliance lijkt zich in een benarde situatie te bevinden, maar toch ziet Kigongo genoeg uitwegen. De mannen hebben een goede strategie ontwikkeld waarmee ze de WPA volledig duurzaam en zelfstandig willen maken. Een income-generating project moet met een stabiel, duurzaam inkomen de basis vormen voor de organisatie. Van hieruit kan zij verder bouwen aan de rechten van de waste-workers. Het enige wat men op dit moment nodig heeft, is een initiële investering voor het starten van het income-generating project. Kigongo vertelt ons over het plan dat hij heeft om in Kampala de eerste kliniek te starten voor het behandelen van H-pylori, een infectieziekte die veel voorkomt bij afvalwerkers. Nergens anders in Ugande wordt deze ziekte behandeld, maar de WPA beschikt over de benodigde kennis om de behandeling te kunnen starten. Het plan zit goed in elkaar en heeft groeimogelijkheden naar een groot, Oost-Afrikaans behandel- en onderzoekscentrum voor H- pylori en andere infectieziekten. Kigongo verzekert ons dat de benodigde investering relatief laag is, wat het potentieel van dit plan benadrukt.

 

De Waste Pickers Alliance is een organisatie met een grote hoeveelheid moed, die zich onder grote dreiging van het grote geld in de afval-business en met gevaar voor eigen lijf en leden inzet voor een zwakke groep Ugandezen. Hoewel ze deze strijd op dit moment lijkt te verliezen, heeft ze een aantal interessante plannen en ideeën voor de toekomst. Wanneer we s' avonds het project bespreken concluderen we dat In2Afrika niet alleen moet investeren in projecten die succesvol zijn, maar ook ondersteuning moet durven te bieden aan projecten die het moeilijk hebben, wanneer zij ondanks de problemen passen in de filosofie van onze stichting. De komende tijd gaan we dan ook onderzoeken hoe we de WPA zouden kunnen helpen aan de benodigde investering. Als Ali en Ronald ondanks alle tegenslagen blijven doorgaan, moeten wij dat ook doen!